16 آذر ماه آذر  روز دانشجو ، به یاد سه دانشجو « مصطفی بزرگ‌نیا و احمد قندچی و آذر شریعت‌رضوی » که هنگام اعتراض به دیدار رسمی ریچارد نیکسون معاون رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده آمریکا و همچنین از سرگیری روابط ایران با بریتانیا ، در تاریخ 16 آذر 1332 « حدود چهار ماه پس از کودتای 28 مرداد همان سال » در دانشگاه تهران کشته شدند ، گرامی داشته می‌شود .

تاریخچه روز دانشجو : 

در دههٔ 1320 و اوایل دهه 1330 ، پس از سقوط حکومت رضاشاه پهلوی و ایجاد فضای بازتر ، فعالیت‌های سیاسی در بین دانشجویان دانشگاه تهران « تنها مؤسسه مدرن آموزش عالی آن زمان در ایران » بسیار افزایش یافت . 

در این دوران حزب توده ، از نفوذ بسیاری در بین دانشجویان برخوردار بود چنان‌که بنا به گزارش‌های مختلف ، بیش از نیمی از دانشجویان دانشگاه تهران عضو یا هوادار این حزب بودند . اما در دوران نخست‌وزیری محمد مصدق و افزایش محبوبیت جبههٔ ملی در اوایل دهه 1330 ، محوریت این حزب در دانشگاه به چالش کشیده شد . 

پس از وقوع کودتای 28 مرداد 1332 ، سازمانهای سیاسی تشکیل دهنده جبهه ملی ، برای دوره کوتاهی در یک ائتلاف ضعیف ، تحت نام نهضت مقاومت ملی به مقاومت سیاسی دست زدند و تظاهرات‌ها و اعتصابهای پراکنده‌ای در پاییز همان سال در دانشگاه تهران و همچنین بازار ، از جمله در تاریخ 16 مهر و 21 آبان ، در اعتراض به محاکمه مصدق برگزار شد .

چند هفته پس از این وقایع، اعلام شد که روابط ایران و بریتانیا « که در زمان نخست‌وزیری مصدق قطع شده بود » از سر گرفته خواهد شد و ریچارد نیکسون نایب ریاست جمهوری وقت آمریکا برای دیدار رسمی به ایران خواهد آمد . این موضوع بهانه لازم برای اعتراضات را فراهم کرد و در 16 آذر به سفارش نهضت مقاومت ملی ، دانشجویان فعال به سخنرانی در کلاسها پرداختند و ناآرامی تمامی محوطه دانشگاه تهران را فرا گرفت . 

دولت وقت برای پیشگیری از هرگونه اقدام بعدی تصمیم به سرکوب اعتراضات گرفت . سربازان و نیروهای ویژه ارتشی پس از هجوم به دانشگاه ، به کلاسهای درس حمله کرده و صدها دانشجو را بازداشت و زخمی نمودند . نیروهای امنیتی در دانشکده فنی ، اقدام به شلیک تیر کردند که موجب مرگ سه دانشجوی این دانشکده به نامهای احمد قندچی، آذر « مهدی » شریعت‌رضوی و مصطفی بزرگ‌نیا شد . 

فردای آن روز نیکسون به ایران آمد و دکترای افتخاری در رشته حقوق را در دانشگاه تهران که در اشغال مشهود نیروهای نظامی بود ، دریافت کرد .

وقایع آذر 1332 ، نمایانگر واکنش دولت کودتا به فعالیتهای دانشجویی بود و به دنبال آن سرکوب نظام‌مند تمامی اشکال دیگر مخالفتها، روی داد . 16 آذر ، توسط کنفدراسیون دانشجویان ایرانی خارج از کشور که مرکز اجتماع و مباحثه مخالفان حکومت پهلوی در خارج از ایران بود ، روز دانشجو نامیده شد . 

دانشجویان پس از آن، هر سال در این روز اعتصابهای دانشجویی به راه می‌انداختند و در واقع 16 آذرماه به معیار خوبی برای ارزیابی میزان نفرت از حکومت استبدادی و توانایی و نفوذ مخالفان در بین روشنفکران، تبدیل شد . این روز از آنزمان ، همچنان از اهمیت تاریخی برجسته‌ای در ایران برخوردار بوده‌است .

منبع : 
fa.m.wikipedia.org